रौतहटमा धान रोपाइँको चटारो : ब्याडमा बीउ तयार, आकाशे पानीको पर्खाइमा किसान
दिपेश पौडेल र रौतहट
रौतहट । मधेश प्रदेशकै प्रमुख अन्न भण्डारका रूपमा परिचित रौतहट जिल्लाका किसानहरू यति बेला धान रोपाइँको पूर्व तयारीमा जुटेका छन् । जेठ महिनाको अन्त्यसँगै जिल्लाका अधिकांश क्षेत्रका किसानहरूले धानको बीउ (बेर्ना) ब्याडमा तयार पारिसकेका छन् ।
अब उनीहरू खेत खनजोत गरेर आकाशे वर्षा हुनासाथ रोपाइँ सुरु गर्ने पर्खाइमा छन्। मनसुन भित्रिने समय नजिकिँदै गर्दा ग्रामीण भेगका खेतहरूमा किसानहरूको चहलपहल निकै बढेको छ ।
जिल्लाका गरुडा, गौर, चन्द्रपुर, कटहरिया, माधवनारायण लगायतका स्थानीय तहका किसानहरूले मुख्य बर्खे धानका लागि जेठको पहिलो र दोस्रो साता नै ब्याडमा बीउ राखेका थिए । कृषि ज्ञान केन्द्र रौतहटका अनुसार जिल्लामा किसानहरूले विशेष गरी स्वर्ण, सावा मन्सुली र राधा४ जस्ता उन्नत तथा स्थानीय जातका धानको बीउ ब्याडमा तयार पारेका छन् ।
अहिले बीउ रोप्नका लागि योग्य (बेर्ना) भइसकेको छ । किसानहरू धानको बीउ काढ्ने र खेत सम्याउने कामको योजना बनाइरहेका छन् । तर, पर्याप्त सिँचाइ सुविधा नभएका क्षेत्रका किसानका लागि भने आकाशे पानी नै एक मात्र विकल्प बनेको छ ।
रौतहटको उत्तरी क्षेत्र (चन्द्रपुर आसपास) मा बागमती सिँचाइ आयोजनाको नहर र केही मात्रामा भूमिगत सिँचाइ (डिप बोरिङ) को व्यवस्था भए पनि मध्य र दक्षिणी क्षेत्रका अधिकांश किसानहरू अझै पनि पूर्ण रूपमा आकाशे पानीमै निर्भर छन् ।
माधवनारायण नगरपालिकाका स्थानीय किसानहरूका अनुसार, बोरिङ वा पम्पसेट लगाएर खेतमा पानी हाल्दा इन्धन (डिजेल) र बिजुलीको खर्च अत्यधिक महँगो पर्ने भएकाले ठुलो क्षेत्रफलमा रोपाइँ गर्न सकेका छैनन् । ‘ब्याडमा बीउ छिप्पिन थालिसक्यो, तर ठुलो झरी नपरेसम्म खेत हिल्याउन सकिएको छैन,’ स्थानीय किसान कृष्ण साहले आफ्नो समस्या पोखे । किसानहरू हरेक दिन बिहान आकाशतर्फ हेर्दै बादल मडारिएको र पानी पर्न थाल्ने आसमा बसिरहेका छन् ।
आकाशे पानीको समस्या मात्र होइन, रौतहटका किसानहरू हरेक वर्ष झैँ यस वर्ष पनि रासायनिक मल (डीएपी र युरिया) को अभाव र रोपाइँका बेला हुने कृषि मजदुरको अभावबाट चिन्तित छन् । सरकारले समयमै सरकारी अनुदानको मल उपलब्ध गराउन नसक्दा किसानहरू सीमावर्ती बजारहरूबाट महँगो मूल्यमा कम गुणस्तरको मल खरिद गर्न बाध्य हुने गरेका छन् ।
यसका साथै, गाउँघरका युवाहरू वैदेशिक रोजगारीमा गएका कारण रोपाइँका लागि ‘खेताला’ (मजदुर) पाउन पनि उत्तिकै गाह्रो भइरहेको छ ।
रौतहटमा कुल खेतीयोग्य जमिनमध्ये झन्डै ३८ हजारदेखि ४० हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती हुने गर्दछ । गत वर्षहरूमा ढिलो मनसुन र अन्तरिक्ष खडेरीका कारण धान उत्पादनमा ह्रास आएको थियो । यदि मौसमले साथ दिएर पर्याप्त वर्षा भएमा, रौतहटमा यस वर्ष धानको उत्पादन राम्रो हुने र देशको खाद्य सुरक्षामा यसले ठुलो टेवा पु¥याउने विश्वास लिइएको छ ।
